Kiến Thức Cơ Bản Y Học Cơ Sở 

TỤ CẦU VÀNG, BỆNH DO TỤ CẦU VÀNG GÂY RA

TỤ CẦU VÀNG (STAPHYLOCOCUS AUREUS)

Tụ cầu vàng được đặt theo tên hệ thống danh pháp là Staphylococus Aureus. Vi khuẩn này thường được tìm thấy ở đường hô hấp trên và trên da người.

  1. Hình thể tụ cầu vàng

Tụ cầu vàng là cầu khuẩn Gram dương, thường đứng thành từng đám hình chùm nho. Không di động, không sinh nha bào, và không có vỏ.

  1. Tính chất nuôi cấy của tụ cầu vàng

Staphylococus Aureus phát triển dễ dàng ở môi trường nuôi cấy thông thường, hiếu kỵ khí tùy tiện. Nhiệt độ thích hợp là 370C, nhưng phát triển được ở nhiệt độ 100 – 450C và nồng độ muối cao tới 10%.

– Trên môi trường thạch thường : Tạo khuẩn lạc dạng S, tròn, lồi, nhẵn, sinh sắc tố vàng hoặc vàng chanh.

– Trên môi trường canh thang, vi khuẩn phát triển nhanh. Sau 5 -6 h làm đục nhẹ môi trường. Sau 24h làm đục rõ và có lắng cặn.

– Trên môi trường thạch máu : Gây tan máu typ β (tan máu hoàn toàn).

  1. Kháng nguyên của vi khuẩn tụ cầu vàng

Acid Teicholic : Là kháng nguyên ngưng kết chủ yếu . Kháng nguyên này có tác dụng giúp vi khuẩn này bám dính vào niêm mạc để gây bệnh.

Protein A : tất cả các chủng tụ cầu vàng đều có protein này. Protein A có khả năng gắn với mảnh Fc của IgG dẫn tới mất tác dụng của IgG. Chủ yếu là ngăn cản quá trình Opsonin hóa nên làm giảm thực bào.

KHÁNG nguyên của tụ cầu vàng
Kháng nguyên của vi khuẩn tụ cầu vàng

Vỏ Polysaccarid : Một số ít chủng tụ cầu vàng có vỏ polysaccarid mang tính kháng nguyên đặc hiệu và có tác dụng chống thực bào.

Kháng nguyên adherin (yếu tố bám) : adherin là một loại protein có tác dụng bám vào tổ chức, đặc biệt là tổ chức van tim.

Các kháng nguyên này cho phản ứng ngưng kết với kháng thể đặc hiệu. Dựa vào đó chia tụ cầu vàng thành 18 type huyết thanh. Nhưng ít sử dụng trong phòng xét nghiệm vi sinh lâm sàng.

  1. Các độc tố do tụ cầu vàng sinh ra

Độc tố diệt bạch cầu (Leucocidin): Tác động trực tiếp lên màng tế bào bạch cầu đa nhân, đại thực bào,…làm phá hủy tế bào.

Độc tố ruột (Enterotoxin): Staphylococus Aureus sản xuất 6 loại độc tố ruột ký hiệu từ A đến F. Các độc tố này khác nhau về tính kháng nguyên nhưng có cùng hoạt tính sinh học. Bản chất là protein, có đặc tính vững bền với nhiệt độ và không bị các enzyme tiêu hóa phá hủy. Độc tố ruột được giải phóng trong thực phẩm gây ngộ độc thức ăn.

Độc tố gây hội chứng sốc nhiễm độc (Toxic shock syndrome toxin): 95% số chủng tụ cầu vàng phân lập được ở âm đạo sản xuất ra độc tố này.

Độc tố hoại tử da: Gây hội chứng phỏng rộp và chốc lở ở da trẻ em.

Ngoại độc tố sinh mủ: Độc tố này là một loại protein có khả năng sinh mủ.

  1. Các enzym do tụ cầu vàng sinh ra

Coagulase: Có bản chất là protein, hoạt động như prothrombin làm fibrinogen thành fibrin. Làm đông huyết tương người, thỏ, tạo cục máu trong tĩnh mạch. Có hai loại Coagulase:

+ Coagulase cố định trên vách vi khuẩn: phát hiện bằng phản ứng đông huyết tương trên lam kính, nhưng cho kết quả ấm tính 10 – 15%.

+ Coagulase tự do: phát hiện bằng phản ứng đông huyết tương trong ống nghiệm. Trường hợp phản ứng đông huyết tương trên lam kính âm tính phải làm lại trong ống nghiệm. Đây là loại enzym có trong mọi vi khuẩn tụ cầu vàng.

Fibrinolysin: làm phân hủy fibrin. Nên nếu chủng có enzym này phát triển trong cục máu, sẽ làm vỡ và tạo các mảnh nhỏ theo mạch máu gây tắc mạch và nhiễm khuẩn lan rộng. Enzym này được phát hiện bằng cách tìm khả năng gây phân hủy fibrin bị kết tủa bởi sức nóng.

Enzym chuyển hóa đường manit:

Vi khuẩn tụ cầu vàng có khả năng chuyển hóa đường Manit. Được phát hiện bằng cách nuôi cấy vi khuẩn trên môi trường Schapman (môi trường có đường manit, natriclorua nồng độ 0,65%, chỉ thị màu đỏ phenol). Vi khuẩn lên men đường tạo khuẩn lạc màu vàng. Và môi trường xung quanh khuẩn lạc chuyển từ màu đỏ da cam sang màu vàng.

Catalase: phân hủy hydrogen peroxide được tạo bởi quá trình thực bào (H2O2 -> H2O + O2). Tính chất này giúp phân biệt tụ cầu với các cầu khuẩn gram dương khác.

Hyaluronidase: Phá hủy tổ chức liên kết do phân hủy acid hyaluronic giúp vi khuẩn lan rộng.

Desoxyribonuclease: làm phân hủy acid desoxyribonucleic, dẫn đến tổn thương tổ chức.

Penicillinase: Làm phá hủy cấu trúc, làm mất tác dụng của penicillin.

6. Khả năng gây bệnh của tụ cầu vàng

Vi khuẩn tụ cầu vàng cư trú trên người lành (20 – 40%) ở da và niêm mạc mũi. Chúng gây bệnh khi gặp các điều kiện thuận lợi như trên da có tổn thương, vết thương phẫu thuật. Bệnh do chúng gây ra có thể lan truyền trực tiếp nhưng thường gián tiếp trong không khí, đồ dùng, dụng cụ, thức ăn…

A. Bệnh nhiễm khuẩn ngoài da và niêm mạc 

– Tụ cầu vàng gây viêm nang lông, mụn nhọt, đầu đinh, chắp, lở, áp xe, nhiễm trùng vết thương, vết mổ, vết bỏng. Từ đó có thể gây biến chứng nhiễm khuẩn huyết, viêm tắc tĩnh mạch xoang hang.

bệnh do tụ cầu vàng gây ra
bệnh do tụ cầu vàng gây ra

– Vi khuẩn này cũng có thể là nguyên nhân gây một số bệnh hô hấp. Bệnh viêm xoang, viêm tai giữa, viêm xoang, Amydal, viêm mũi họng…

B. Tụ cầu vàng gây nhiễm khuẩn huyết

Vi khuẩn tụ cầu vàng xâm nhập vào máu. Chúng sinh sản, phát triển ở máu, gây nên nhiễm khuẩn huyết. Nhiễm khuẩn huyết thường thứ phát sau nhiễm khuẩn da. Nhiễm khuẩn huyết có biểu hiện: sốt cao thành cơn, ớn lạnh, rét run, đau cơ, mạch nhanh, thở nhanh, triệu chứng rối loạn tiêu hóa.

Từ máu, tụ cầu vàng tới các nội tạng gây nên các tổn thương tại đó. Một số tổn thương thường gặp như: áp xe phổi, áp xe gan, áp xe não, viêm nội tâm mạc, viêm xương…

C. Nhiễm độc thức ăn và viêm ruột cấp .

– Nhiễm độc từ thức ăn do ăn phải thực phẩm chứa độc tố ruột của tụ cầu vàng. Thời gian ủ bệnh ngắn, thường 2 – 6h. Bệnh nhân có biểu hiện nôn và đi ngoài nhiều lần. Đi ngoài phân toàn nước, không sốt.

– Viêm ruột cấp gặp ở bệnh nhân dùng kháng sinh hoạt phổ rộng kéo dài. Kháng sinh theo đường uống làm tiêu diệt vi khuẩn tụ cầu vàng không có khả năng gây bệnh. Dẫn đến tụ cầu vàng có độc tố ruột phát triển và gây bệnh.

D. Hội chứng sốc do độc tố của tụ cầu vàng

Hội chứng này biểu hiện sốt cao kèm theo phát ban ngoài da. Huyết áp tụt và tổn thương các phủ tạng như não, gan, thận. Cấy máu và dịch não tủy không thấy có vi khuẩn. Triệu chứng của bệnh do độc tố gây sốc của tụ cầu vàng gây ra. Bệnh xảy ra sau các tổn thương tại chỗ tạo mủ  do vi khuẩn này.

E. Hội chứng da phồng rộp do tụ cầu vàng

Nhiễm trùng ngoài da do tụ cầu vàng gây ra có thể gây nên hội chứng phồng rộp da và chốc lở da ở trẻ sơ sinh và trẻ còn bú.

F. Nhiễm khuẩn bệnh viện do tụ cầu vàng

Căn nguyên chủ yếu gây  nhiễm trùng bệnh viện là do tụ cầu vàng đề kháng với methicilin. MRSA đề kháng với hầu hết các loại kháng sinh thường dùng. Còn nhạy cảm với Vacomycin.

III. Điều trị bệnh do tụ cầu vàng

Dùng kháng sinh đồ để điều trị.Cần phải làm kháng sinh đồ trước khi dùng thuốc vì vi khuẩn tụ cầu vàng ngày càng kháng với nhiều loại kháng sinh. Các kháng sinh còn tác dụng được với tụ cầu vàng như vacomycin, oxacilin, cephalosporin, Gentamycin…

Related posts

Leave a Comment