Kiến Thức Cơ Bản 

CÁC DẠNG THUỐC THƯỜNG DÙNG – TÌM HIỂU VỀ THUỐC

>>CÁC DẠNG THUỐC THƯỜNG DÙNG – TÌM HIỂU VỀ THUỐC

Mỗi chúng ta hầu như ai cũng từng phải dùng thuốc. Song không phải ai cũng có những kiến thức cơ bản về thuốc, biết cách phân biệt các loại thuốc,… Bài viết dưới đây sẽ trình bày về các dạng thuốc thường dùng.

Tùy theo cách sử dụng, người ta có thể chia các loại thuốc thường dùng thành hai dạng chính.

– Dạng thuốc đã chia sẵn thành từng đơn vị sử dụng.

– Dạng thuốc khi dùng phải chia lẻ.

  1. Các dạng thuốc thường dùng – đã chia sẵn thành từng đơn vị sử dụng

– Viên nén: Là một trong các dạng thuốc thường dùng nhất hiện nay

Có khối lượng từ 0,1 đến 1g, hình trụ dẹt, chế tạo bằng cách ép một hay nhiều vị thuốc. Viên có kèm theo một hay nhiều tá dược.

– Thuốc hạt (Granule)

Có khối lượng từ 50 – 60mg. Có hai loại tùy theo nồng độ hoạt chất sử dụng (thường là chất độc bảng A). Loại có 1mg hoạt chất thường không màu. Loại có 1/10mg hoạt chất thường làm từ loại bột 1/100 và nhuộm màu hồng.

– Viên tròn (Pilune)

Dạng thuốc viên hình cầu nhỏ thể chất rắn, thường dùng để uống. Tùy theo khối lượng của viên, người ta phân ra làm 3 loại:

+ Dạng viên tròn nặng từ 50 – 60 mg gọi là thuốc hạt đã nói trên.

+ Loại vừa, tròn nặng từ 100 – 500mg gọi là viên tròn.

+ Loại to nặng từ 1g – 4g gọi là hoàn (theo cách gọi của y học dân tộc).

– Viên ngậm (Tabullet)

Điều chế bằng đường kết hợp với một số thuốc, có khi còn thêm “gôm” cho viên thuốc được dai hơn. Khối lượng trung bình khoảng 1g.

các dạng thuốc thường dùng - thuốc dạng ngậm
các dạng thuốc thường dùng – thuốc dạng ngậm
– Viên nang, viên nhện ( Capsule – cachet)

Dạng thuốc viên uống gồm 1 vỏ bằng tinh bột hình trứng nhện chứa bên trong các loại thuốc bột kép. Viên thường nặng 0,25 – 2g.

– Nang trụ (Gelule) còn gọi là viên nhộng: Đây cũng là một trong các dạng thuốc thường dùng nhất hiện nay.

Dạng thuốc viên uống, làm bằng hai vỏ hình trụ, một đầu kín và một đầu hở. Hai đầu này lồng khít vào nhau, ở hai đầu hở. Dùng để đựng các loại thuốc bột kép. Có khối lượng nhỏ hơn so với các loại viên nhện (từ 0,1 – 1g).

– Thuốc đạn (Suppositoire)

Dạng thuốc hình viên đạn hoặc hình quả soan, để nạp vào hậu môn. Khối lượng trung bình 1 – 3g cho người lớn và 1 – 2g cho trẻ em. Loại thuốc này thường được điều chế bằng cách phối hợp các vị thuốc với một tá dược. Có thể chảy, tan, hoặc rã ra sau khi cho vào hậu môn.

– Thuốc trứng (Ovule)

Dùng thuốc hình quả trứng để đặt vào âm đạo, để điều trị một số bênh phụ khoa. Khối lượng từ 4 – 15g. Tá dược thường là hỗn hợp Gelatin – Glycerin nước.

các dạng thuốc thường dùng – thuốc dạng hình trứng
– Thuốc bột (đã được chia liều để uống)

Trong đơn thuốc, thầy thuốc phải ghi đầy đủ những thuốc (cấu tạo thành loại bột kép) cho mỗi liều và ghi rõ số lượng, liều phải bào chế. Thuốc này thường được cấp phát dưới dạng thuốc gói, viên nhện, hoặc nang. Thuốc gói là loại thuốc bột đã được chia liều, rồi dùng giấy gói thành từng liều riêng.

  1. Các dạng thuốc thường dùng khi dùng cần chia lẻ

Thông thường là các dung dịch thuốc dạng siro, pôtiô, rượu thuốc ngọt, các hỗn hợp cồn thuốc, để uống theo giọt, thuốc mỡ, và các loại thuốc dùng trong các khoa bệnh ngoài da, mắt, tai mũi họng.

– Dung dịch thuốc (Solution) cũng nằm trong các dạng thuốc thường dùng

Dạng thuốc thể lỏng, điều chế bằng cách hòa tan một hoặc nhiều vị thuốc vào một dung môi thích hợp (thường là nước, nhưng có khi là cồn, hoặc hỗn hợp cồn, Glycerin, dầu, ether). Một số dung dịch thuốc dùng để uống, một số khác dùng để bôi ngoài.

– Hỗn dịch, hợp dịch (mixture)

Những dạng thuốc thể lỏng có tác dụng mạnh, gồm nhiều loại thuốc trộn lẫn với nhau. Thường dùng với liều lượng nhỏ, hoặc theo giọt để uống, nhưng cũng có khi dùng ngoài.

– Pôtiô (Potion)

Dạng thuốc lỏng, ngọt, thường pha chế theo đơn của thầy thuốc. Chứa một hay nhiều vị thuốc. Cho uống từng thìa cà phê hoặc thìa canh. Vì dạng thuốc này dễ hỏng nên thường chỉ pha với lượng đủ dùng trong 24h hoặc 48h (từ 90 – 250ml).

các dạng thuốc thường dùng - thuốc dạng lỏng
các dạng thuốc thường dùng – thuốc dạng lỏng
– Xiro (Sirop) cũng nằm trong các dạng thuốc thường dùng

Dạng thuốc lỏng sánh (chứa đường với tỷ lệ khá cao) và chứa một hay nhiều vị thuốc. dạng thuốc này có ưu điểm là giảm bớt vị đắng hoặc khó uống của một vài vị thuốc và bảo quản được lâu hơn.

– Nhũ tương (Emulsion)

Cũng nằm trong danh mục các loại thuốc thường dùng. Nhưng loại này ít được hiểu đúng. Đây là dạng thuốc lỏng hoặc mềm, được chế bằng cách dùng các chất nhũ hóa để trộn đều hai chất lỏng (dầu và nước) không đồng thời tan được. Dạng nhũ tương dùng để uống gọi là nhũ dịch (ví dụ như dịch dầu cá). Dạng thuốc này thường đóng vào chai lọ có dung tích lớn hơn một chút so với thể tích thuốc. Và trên chai thuốc phải dán thêm nhãn phụ ghi rõ: “lắc đều trước khi dùng”. Ở dạng này có thể kể dạng lốc hoặc pôtiô nhũ tương (là những loại pôtiô đục, sánh như xiro, thường gồm một chất dầu nhũ tương hóa bằng một chất nhầy và có khí. Dùng làm tá dược cho các vị thuốc bột không tan trong nước như terpin, ipeca.

– Cồn ngọt (Elixir)

Dạng thuốc lỏng có chứa cồn, vị thuốc, chất thơm, đường và glycerin. Độ cồn ít nhất bằng 900  và tỷ lệ đường ít nhất bằng 20%.

– Nước thuốc sắc, thuốc hãm (Tisane)

Dạng thuốc lỏng pha chế theo đơn từ một số dược liệu, chứa ít hoạt chất. Có thể pha thêm ít đường cho ngọt và thường dùng làm nước uống cho người bệnh.

– Thuốc ngọt (Gouteas) 

Dạng thuốc ngọt dùng uống theo giọt, nhỏ vào ít đường hoặc vào ít nước đun sôi để nguội. Một số loại thuốc giọt thực chất chỉ là một hỗn hợp vài loại cồn thuốc. Một vài loại thuốc giọt như thuốc giọt chữa đau răng là loại thuốc dùng ngoài.

– Thuốc nước chanh (Limonad)

Dạng thuốc nước vị ngọt và hơi chua để uống thuốc giải khát hoặc để tẩy

– Thuốc rà miệng (Collutoire)

Dạng thuốc sánh, dùng để bôi lên lợi, niêm mạc miệng và họng để chữa một số bệnh viêm nhiễm ở miệng và họng. Có khi còn được gọi là thuốc bôi họng.

– Thuốc súc miệng (Gargarisme)

Dạng thuốc lỏng, dùng để rửa miệng và họng (ngậm thuốc, đưa qua lại vài lần trong miệng, hoặc ở đầu họng. sau đó nhổ đi, không nuốt). Tá dược thường được dùng là nước.

– Thuốc ngửi, thuốc hít.

Hỗn hợp tinh dầu, hoặc thuốc có mùi thơm trong cồn, khi dùng nhỏ vài giọt vào bát nước sôi và để người dùng ngửi, hít những chất thuốc đó bốc lên theo với hơi nước. Dùng để điều trị một số bệnh viêm nhiễm ở mũi họng.

– Thuốc bơm, thuốc thụt

Thuốc bơm là dạng thuốc lỏng, thường dùng để đưa thuốc vào niệu đạo hoặc âm đạo. Thuốc thụt là dạng thuốc lỏng dùng để đưa thuốc vào hậu môn, trực tràng. Các loại thuốc trên có khi dùng để rửa, và khử khuẩn các xoang. Nhưng cũng có thể dùng cách thụt để thuốc hấp thu qua đường hậu môn khi đường tiêu hóa bị tổn thương không dùng được thuốc.

Thuốc xoa bóp (Liniment)

Dạng thuốc lỏng hoặc hơi sánh, dùng ngoài da (dùng thuốc tẩm vào bông, gạc rồi xoa lên da).

– Thuốc xức, thuốc rửa (Lotion)

Dạng thuốc lỏng dùng ngoài (dùng bông hoặc gạc mềm tẩm thuốc bôi nhẹ vào chỗ đau. Một số thuốc xức còn dùng chấm để chữa vết côn trùng đốt.

– Thuốc mỡ (Oguent)
các dạng thuốc thường dùng
Các dạng thuốc thường dùng

Dạng thuốc mềm dùng để bôi lên da hoặc niêm mạc. Gồm một hoặc nhiều tá dược trong đó đã hòa tan hoặc phân tán thật đều một hoặc nhiều vị thuốc. Tùy theo lượng tá dược mà người ta phân biêt bột nhão bôi da, kem bôi da, thuốc sáp. Tá được thuốc mỡ thường là Vaselin, Lanolin,..

– Thuốc bôi Glycerin

Dạng thuốc chế với glycerin hoặc của glycerin vói tinh bột. Có dạng sánh như hồ, thường dùng ngoài thay cho thuốc mỡ.

– Thuốc tra mắt (Collyre) 

Dạng thuốc dùng để chữa các tổn thương ở mắt hoặc dùng trong một số thủ thuật của nhãn khoa. Thuốc ở thể lỏng hoặc thể thuốc mỡ. Ngoài ra còn có khi ở thể rắn dưới dạng bột nát mịn.

Chú thích: Khi dùng nhiều thuốc kết hợp

Trong đơn thuốc thường có hai hay nhiều vị thuốc  phối hợp với nhau. Tùy theo cách phối hợp mà tác dụng của thuốc tăng hay giảm đi, hoặc không còn tác dụng chữa bệnh. Thậm chí còn tạo ra chất độc có hại cho bệnh nhân. Do đó, hiểu về các dạng thuốc thường dùng sẽ góp phần hạn chế sai lầm khi sử dụng cũng như phối hợp các loại thuốc.

– Nguồn Điều trị học ĐH Y Hà Nội –

Nó cũng nằm trong các dạng thuốc thường dùng

Related posts

One Thought to “CÁC DẠNG THUỐC THƯỜNG DÙNG – TÌM HIỂU VỀ THUỐC”

  1. […] từng trường hợp mà dùng các loại thuốc: Morphinclohydrat 0,01g, Diclofenac 75mg, Paracetamol 0,25g; 0,5g, […]

Leave a Comment